 |
Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, jakie informacje budzą wątpliwości. |
 |
Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Stolica Polski - główna siedziba administracyjna Polski, obecnie Warszawa. Pierwszą konstytucją, w której wymieniono stolicę Polski, była Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952.
Spis treści |
edytuj Średniowiecze
Początkowo, według najnowszych badań, rolę ośrodka władzy pełnił prawdopodobnie Giecz. W połowie X wieku dominującą rolę w państwie Piastów zaczęły odgrywać Gniezno i Poznań (możliwe, że grody te pełniły wcześniej funkcje stołeczne plemion podbitych przez Piastów). Za rządów Kazimierza Odnowiciela w związku ze zniszczeniem Poznania w 1038 przez najazd księcia czeskiego Brzetysława I stolicę przeniesiono do Krakowa z zamiarem przywrócenia jej do Poznania po jego odbudowaniu. Za panowania Władysława Hermana i Bolesława III Krzywoustego funkcję stolicy pełnił Płock, jednak późniejsi władcy wrócili do Krakowa. W krótkim okresie, podczas panowania Przemysła II (1295 - 1296) stolicę stanowił ponownie Poznań.
Trzeba jednak pamiętać, że w średniowieczu termin "stolica Polski" ma ograniczone i inne od współczesnego znaczenie. Suwereni (np. Mieszko) nie mieli stałych siedzib, skąd sprawowaliby władzę. Byli w ciągłej podróży i wszelkie sprawy wagi państwowej czy lokalnej były rozpatrywane w miejscu w którym akurat przebywali. Np. w 1257 roku Bolesław Wstydliwy wydał akt lokacyjny Krakowa na wiecu nieopodal wsi Kopernia (koło Pińczowa). Dopiero w późnym średniowieczu, wobec stale zwiększającej się roli i zakresu władzy centralnej, w stolicy na stale rezydowali urzędnicy "centralni" np. kanclerz (zobacz też Ministrowie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów).
edytuj Czasy nowożytne
Zygmunt III Waza rozpoczął w 1596 r. proces wyjazdu dworu królewskiego do Warszawy, jako że była ona bliższa interesującym go sprawom szwedzkim, a również dlatego, iż w 1595 r. miał miejsce pożar na Wawelu zaprószony podczas eksperymentu alchemicznego w obecności króla. Proces przenoszenia dworu trwał do 25 maja 1609. Kraków pozostał jednakże oficjalną stolicą Rzeczypospolitej, a fakt ów był bezsporny dla współczesnych tamtym czasom; tam też koronowali się kolejni władcy (za wyjątkiem Stanisława Leszczyńskiego i Stanisława Augusta Poniatowskiego). Ponieważ w historii Polski nie zaistniał nigdy poparty formalnym aktem prawnym fakt "przeniesienia stolicy z Krakowa do Warszawy", do dzisiaj Kraków z mocy prawa używa oficjalnej nazwy "Stołeczne Królewskie Miasto Kraków" i jest jej desygnatem.
edytuj XX wiek
W późniejszej historii Polski dwukrotnie siedzibą władz centralnych był Lublin (w 1918 i w okresie lipiec 1944 - styczeń 1945 roku) przez 9 dni w 1944 roku siedzibą państwa był Chełm gdzie ukazał się Manifest Lipcowy oraz przez kilka miesięcy Łódź, która miała zostać stolicą powojennej Polski na stałe, z uwagi na ogromne zniszczenia Warszawy. Obecną, administracyjną stolicą Polski jest Warszawa. Od 1952 r. zapis o stołeczności Warszawy znajduje się w konstytucji.
edytuj Stolice Polski chronologicznie
| Lp. | Miasto | Lata |
|---|---|---|
| 1. | Giecz[1] | 860 (?) - pomiędzy 980 a 1038 |
| 2. |  Poznań /  Gniezno |
ok. 940-1039/1040 |
| 3. |  Kraków |
1039/1040-1079 |
| 4. |  Płock |
1079-1138 |
| 5. | Kraków |
1138-1295 |
| 6. | Poznań |
1295-1296 |
| 7. | Kraków |
1296-1596/1609 |
| 8. |  Warszawa de facto
|
1596/1609-1795 |
| 9. |  Lublin |
1918 |
| 10. | Warszawa |
1918-1939 |
| 11. | Lublin |
1944-1945 |
| 12. |  Łódź |
1945 |
| 13. | Warszawa |
od 1945 a konstytucyjnie od 1952 r. |
- W latach, kiedy w Polsce panowało bezkrólewie od 1572r. rolę stolicy pełnił Łowicz, z racji tego, iż to tutaj rezydował Interrex, którego rola zwyczajowo przypadała prymasowi Polski.
- W czasach Napoleona i stworzenia Księstwa Warszawskiego przez krótki czas rolę stolicy spełniał Toruń.
- W latach 1939-1945 Warszawa nadal formalnie była stolicą, po wyzwoleniu Polski Lublin i Łódź były jedynie tymczasowymi siedzibami władz.
Przypisy
Zobacz też: